Innovatief en duurzaam aanbesteden in Vlaanderen

    Project status
    Afgerond

    Innovatieve aanbestedingen zijn gericht op vraaggestuurde oplossingen en bieden ruimte voor pre-commercieel onderzoek om echt tot nieuwe oplossingen te komen. Duurzame aanbestedingen houden rekening met ecologische, sociale en/of ethische aspecten. In Vlaanderen werden de voorbije jaren aparte programma’s en actieplannen innovatief en duurzaam aanbesteden uitgerold.

    Wat onderzoeken we?

    In welke mate ondersteunt de Vlaamse overheid innovatief en duurzaam aanbesteden en hoe doet ze dat? Biedt de Europese regelgeving hierbij opportuniteiten? Deze en andere onderzoeksvragen komen aan bod in het rapport Innovatief en duurzaam aanbesteden van de Stichting Innovatie & Arbeid. Verder gaat de aandacht in dit rapport naar een aantal buitenlandse voorbeelden en de positie van KMO’s.

    Werkwijze

    Voor beide deelthema’s wordt de Europese en Vlaamse regelgeving beknopt weergegeven. Doel is om na te gaan wat binnen de Europese/Belgische regelgeving mogelijk is op Vlaams niveau. Welke technieken zijn er en welke worden toegepast? Voor Vlaanderen worden de praktijken, structuren en middelen in kaart gebracht die de Vlaamse overheid ter zake inzet. Verder worden voor beide deelthema’s ook buitenlandse ‘best practice’ cases beschreven.

    Resultaten

    In het rapport komen we tot de volgende bevindingen:

    De Vlaamse programma's

    In Vlaanderen werden de voorbije jaren aparte programma’s en actieplannen innovatief en duurzaam aanbesteden uitgerold.

    De nadruk in de eerste generatie programma’s innovatief aanbesteden ligt enerzijds op innovatieplatforms (om meer vraaggestuurde en prestatiegerichte aanbestedingen te bekomen) en anderzijds op de mogelijkheid om pre-commercieel onderzoek op te zetten. In het project energietransitie in de glastuinbouw zijn stakeholders bijvoorbeeld op zoek gegaan naar nieuwe technieken en nieuwe combinaties om energieneutrale glastuinbouw te realiseren en nadien is een (pre-commercieel) onderzoeksproject uitbesteed om een prototype te ontwerpen. Er zijn in Vlaanderen vijftien projecten in het programma innovatief aanbesteden opgenomen, maar niet alle projecten doorliepen alle fasen. Soms was een innovatieplatform overbodig omdat de probleemstelling al scherp gesteld was, soms eindigde het project na het innovatieplatform omdat de mogelijke oplossingen al op de markt beschikbaar waren of te weinig innovatiepotentieel bevatten. Het programma innovatief aanbesteden is in Vlaanderen horizontaal uitgewerkt over alle beleidsdomeinen heen, maar niet in alle domeinen waren de projecten succesvol.

    Het aspect duurzaamheid is in Vlaanderen uitgewerkt in actieplannen en er is een instrumentarium ontwikkeld om de beleidsdomeinen, bedrijven en kenniscentra te ondersteunen bij hun deelname aan duurzame overheidsopdrachten. Er is een taskforce duurzaam aanbesteden opgericht met de belangrijkste stakeholders, recent uitgebreid tot de taskforce duurzaam en innovatief aanbesteden. De concrete projecten gaan hoofdzakelijk over ecologische en life-cycling aspecten, waarvoor er ook het meest begeleiding voorzien is. Ook duurzame aanbestedingen zijn in min of meerdere mate vraaggestuurde en prestatiegerichte aanbestedingen. Veelal wordt gezocht naar nieuwe oplossingen.

    De betrokkenheid van KMO’s verdient extra aandacht

    De Europese Commissie vraagt uitdrukkelijk inspanningen om de deelname van KMO’s aan aanbestedingen in het algemeen en innovatief en duurzaam aanbesteden in het bijzonder te verhogen. Het is wettelijk niet mogelijk om bij aanbestedingen bedrijven te bevoordelen, maar er kunnen - ook in Vlaanderen - wel modaliteiten in de aanbestedingen worden opgenomen die de drempels voor KMO’s verlagen. Zo kunnen opdrachten van grote omvang gesplitst worden in kleinere pakketten. Ook kan men kwalitatieve normen realistisch houden, geen onnodige labels opleggen en spaarzaam zijn met eisen zoals een 24/24-uren of 7/7-dagen beschikbaarheid die voor KMO’s vaak moeilijk haalbaar zijn. Intermediairen kunnen KMO’s sensibiliseren en ondersteunen.

    Buitenlandse voorbeelden

    Buitenlandse voorbeelden in de Verenigde Staten, Nederland en het Verenigd Koninkrijk kunnen ondermeer inspiratie bieden voor de toekomstige aanpak van het O&O-luik, met name de pre-commerciële aanbestedingen. Nederland en het V.K. baseren hun beleid grotendeels op het zeer omvangrijke SBIR-programma van de Verenigde Staten. Ze slagen er vrij goed in om de vertaalslag te maken van de omvangrijke SBIR-scope naar meer kleinschalige toepassingen.