Sectorale analyse op de Vlaamse werkbaarheidsmonitor 2004-2023
48,1% van de werknemers in het onderwijs heeft in 2023 een werkbare job zonder werkbaarheidsknelpunten. Zij hebben werk waarvan je niet overspannen raakt, dat werkplezier verschaft, kansen biedt op bijblijven en voldoende ruimte laat voor gezin en privéleven.
Ten opzichte van de nulmeting (2004) is er een terugval van het aandeel werknemers dat werkbaar werk heeft. In 2004 had nog bijna zes op de tien werknemers (57,2%) in het onderwijs nog een job zonder werkbaarheidsknelpunten. Ten opzichte van 2019 zien we geen significant verschil. Opmerkelijk is dat het aandeel werknemers met een werkbare job in het onderwijs tot de meting 2016 steeds op een significant hoger niveau lag in vergelijking met het Vlaamse sectorgemiddelde. Vanaf de meting 2019 draait dit om en zien we minder gunstige scores in het onderwijs.
Boeiend maar vermoeiend
Werken in de onderwijssector is boeiend en intrinsiek motiverend. Ongeveer negen op tien werknemers zijn gemotiveerd door het werk aan de slag; één op tien (12,2%) registreert motivatieproblemen. De onderwijssector tekent hiermee steeds gunstigere cijfers op dan het Vlaams sectorgemiddelde. Bovendien hebben bijna alle werknemers in het onderwijs voldoende leermogelijkheden; 5,5% heeft onvoldoende leermogelijkheden. Dat is een verbetering ten opzichte van 2004 (8,4%). De onderwijssector scoort hiermee sinds 2004 steeds beduidend beter dan het Vlaams sectorgemiddelde.
Maar werken in het onderwijs is ook vermoeiend. 44,8% rapporteert in 2023 werkstressklachten. Het aandeel werknemers met werkstressklachten is substantieel toegenomen in vergelijking met 2004 (32,4%). De situatie in het onderwijs legt wat werkstressklachten betreft, sinds 2004 steeds ongunstigere cijfers dan het Vlaams sectorgemiddelde voor.
In 2023 heeft nog één op vijf medewerkers (20,0%) problemen met de werk-privébalans. Ten opzichte van het Vlaamse sectorgemiddelde scoort de onderwijssector sinds 2004 wel steeds minder goed op vlak van werk-privébalans. Op zoek naar een verklaring komen de psychosociale risicofactoren in het vizier.
Wat maakt werk werkbaar in het onderwijs?
Hoge werkdruk is van alle werkbaarheidsrisico’s het risico dat het vaakst voorkomt in het onderwijs (34,6%). Zowel in 2016 als in 2019 zien we een substantiële toename van het aandeel werknemers dat geconfronteerd wordt met hoge werkdruk. Ondanks de opgetekende verbetering in 2023, blijft een hoger aandeel hoge werkdruk hebben in vergelijking met de nulmeting in 2004. Hoge werkdruk verhoogt de kans op werkstressproblemen en problemen met werk-privécombinatie aanzienlijk, en in mindere mate ook de kans op motivatieproblemen.
Ook emotioneel belastend werk is een ernstige risicofactor voor werkstressproblemen: 33,2% van de werknemers in het onderwijs heeft emotioneel belastend werk, bij 6,9% is er sprake van emotionele overbelasting. Ondanks een aantal schommelingen, blijven de cijfers over de lange termijn (t.o.v. 2004) stabiel. De sector scoort voor deze indicator opvallend ongunstiger dan het Vlaamse sectorgemiddelde. Emotionele belasting is ook een risicofactor voor de werk-privébalans.
